بازار لوازمالتحریر در آستانه بازگشایی مدارس با یک تناقض جدی روبهروست؛ از یکسو مرداد و شهریور فصل افزایش تقاضای خانوادهها برای خرید دفتر، مداد، خودکار، کیف، جامدادی و سایر اقلام آموزشی است و از سوی دیگر، کاهش قدرت خرید باعث شده بسیاری از خانوادهها خریدهای خود را به اقلام ضروری، کالاهای اقتصادی و حتی خرید مرحلهای محدود کنند.
بررسی معاونت اقتصادی و برنامهریزی اتاق اصناف ایران در گزارش راهبردی پایش بازار مردادماه ۱۴۰۵ نشان میدهد که اگرچه عرضه اقلام پرمصرف در مجموع در سطح قابل قبول قرار دارد، اما افزایش هزینه کاغذ و مواد اولیه، نوسانات ارزی، هزینه حملونقل و ریسک تأمین برخی کالاهای وارداتی، همچنان بازار نوشتافزار را در معرض افزایش قیمت و کمبود مقطعی قرار داده است.
لوازمالتحریر تا ۱۰۰ درصد گران شد / قیمت یک دفتر ایرانی چند؟
گرانی سرسامآور لوازمالتحریر در آستانه مهر / خرید کلاس اولیها چقدر آب میخورد؟
نمایشگاههای بازگشایی مدارس تا این تاریخ ادامه دارد/ عرضه لوازم التحریر با تخفیف
بازار لوازمالتحریر در روزهای منتهی به آغاز سال تحصیلی، دیگر یک بازار عادی نیست. حجم خرید خانوادهها در فاصله کوتاهی افزایش پیدا میکند و لوازم تحریر و اقلام آموزشی در مرکز تقاضای فصلی قرار میگیرند. همین تمرکز زمانی خرید، زنجیره تأمین از تولیدکننده و عمدهفروش تا حملونقل و فروشگاه را تحت فشار قرار میدهد.
بازار لوازمالتحریر در آستانه مهرماه، بیش از آنکه با مسئله «رونق» یا «رکود» مواجه باشد، با مسئله توان خرید مواجه است. خانوادهها ناگزیر از خرید هستند، اما توان مالی آنها برای خرید یکجای فهرست مدرسه کاهش یافته است؛ بنابراین افزایش مراجعه به فروشگاهها را نباید بهتنهایی نشانه رونق بازار دانست؛ بخش مهمی از این تقاضا، تقاضای اجباری برای تأمین حداقلهای آموزشی است.
در چنین شرایطی، ثبات بازار از مسیر برخورد صرف با آخرین حلقه زنجیره به دست نمیآید. تأمین بهموقع کاغذ و مواد اولیه، توزیع پیش از اوج تقاضا، تسهیل واردات کالاهای فاقد مشابه داخلی، حمایت از تولیدکننده داخلی، عرضه مستقیم، شفافیت قیمت و حمایت هدفمند از قدرت خرید خانوادهها، مجموعه اقداماتی است که میتواند از تبدیل فشار فصلی بازار به موج جدید گرانی جلوگیری کند.
با این حال، آنچه شرایط امسال را متفاوت کرده، فقط افزایش تقاضای فصلی نیست؛ توان مالی خانوارها برای پاسخ به این تقاضا کاهش یافته است. گزارش معاونت اقتصادی اتاق اصناف ایران، بازار را در وضعیت «افزایش تقاضای فصلی همراه با فشار قدرت خرید» توصیف میکند؛ وضعیتی که در آن ممکن است تعداد مراجعهها و حجم خرید افزایش پیدا کند، اما این افزایش الزاماً به معنای رونق واقعی بازار نیست.
خریدهای مدرسهای کوچکتر شده است
یکی از مهمترین تغییرات بازار، تغییر رفتار مصرفکننده است. کاهش قدرت خرید و ابهام درباره نحوه برگزاری کلاسها در سال تحصیلی جاری باعث شده خانوادهها از خرید کامل و یکجای فهرست لوازمالتحریر فاصله بگیرند.
بررسیها نشان میدهد، خرید حداقلی، مقایسه قیمت، استفاده از کالاهای سال قبل، جایگزین کردن برندهای گرانقیمت با نمونههای اقتصادی و خرید مرحلهای، به بخشی از رفتار جدید مصرفکنندگان تبدیل شده است. به بیان دیگر، بازار با افزایش تقاضا مواجه است، اما تقاضای مؤثر آن محدود شده است؛ خانوادهها همچنان باید برای شروع سال تحصیلی خرید کنند، اما تلاش میکنند این خرید را با کمترین هزینه ممکن انجام دهند. این تغییر رفتار را میتوان در گروههای مختلف دانشآموزی نیز مشاهده کرد. دانشآموزان ابتدایی بیشتر به مدادرنگی، مداد، پاککن، تراش، دفتر، ماژیک، جامدادی و کیف نیاز دارند و جذابیت ظاهری کالا برای این گروه اهمیت بیشتری دارد. در متوسطه اول تقاضا بیشتر کاربردی و آموزشی است و در متوسطه دوم، مصرف دفتر و کاغذ افزایش پیدا میکند. برای دانشآموزان هنرستانی نیز بخشی از ابزارهای طراحی و فنی، قیمت بالاتر و وابستگی بیشتری به واردات دارند.
دفتر و کاغذ؛ نقطه حساس بازار
در سمت عرضه، تولید داخلی همچنان ظرفیت قابل قبولی برای تأمین بخش مهمی از اقلام عمومی بازار دارد. دفتر، مداد، خودکار، پاککن، تراش، پوشه و زونکن از جمله محصولاتی هستند که تولیدکنندگان داخلی در آنها ظرفیت مناسبی دارند. اما تولید داخلی به معنای مصون بودن بازار از نوسانات هزینه نیست. کاغذ، مقوا، پلاستیک، فلز، جوهر، مواد شیمیایی و مواد بستهبندی از نهادههای مؤثر در تولید این کالاها هستند و افزایش قیمت هر یک از آنها میتواند مستقیماً یا غیرمستقیم بر قیمت نهایی اثر بگذارد.
بر همین اساس، بررسیها نشان میدهد دفتر مشق و دفتر نقاشی و طراحی، روند قیمتی «افزایشی ملایم تا متوسط» را تجربه میکند. قیمت کاغذ و مقوا، هزینه چاپ و صحافی و افزایش تقاضای فصلی نیز از عوامل اصلی این روند هستند. در مقابل، برای مداد و خودکار ثبات نسبی تا افزایش ملایم پیشبینی شده و تولید داخلی میتواند مانع جهش شدید قیمت شود. پاککن و تراش نیز به دلیل مناسب بودن نسبی عرضه داخلی، وضعیت باثباتتری دارند؛ هرچند برخی برندهای وارداتی همچنان از نرخ ارز تأثیر میپذیرند.
در گروه مدادرنگی و ماژیک، وضعیت متفاوت است و وابستگی بخشی از بازار به واردات و تفاوت کیفیت برندها، دامنه نوسان قیمت را افزایش میدهد. جامدادی و کیف مدرسه نیز به دلیل تأثیر قیمت پارچه، پلاستیک، زیپ، یراقآلات، هزینه دوخت و در برخی مدلها واردات، با روند افزایشی قیمت روبهرو هستند.
همه لوازمالتحریر داخلی نیستند
یکی از نکات مهم گزارش معاونت اقتصادی و برنامهریزی اتاق اصناف ایران نشان میدهد، تفکیک بازار کالاهای عمومی از اقلامی است که وابستگی بیشتری به واردات دارند.
برخی انواع ماژیک، رواننویس، اتود، راپید، خودکارهای تخصصی، لوازم طراحی، مقوا، کیفهای خاص و محصولات فانتزی در زمره کالاهایی قرار دارند که محدودیت واردات، عدم ثبت سفارش و تأخیر در ترخیص میتواند مستقیماً بر میزان عرضه و قیمت آنها اثر بگذارد. این موضوع نشان میدهد بخشی از واردات محصولات نهایی فاقد مشابه تولید داخل، در حدود یک سال گذشته به دلیل طرح بهینهسازی ارزی به حداقل رسیده است؛ بنابراین نگرانی درباره کمبود، اگرچه درباره کالاهای عمومی در سطح بالایی نیست، اما در برخی اقلام وارداتی همچنان وجود دارد.
به این ترتیب، بازار لوازمالتحریر را نمیتوان یک بازار کاملاً متکی بر تولید داخل دانست. در حالی که تولید داخلی میتواند ثبات نسبی بازار اقلام عمومی را حفظ کند، هر اختلال در تأمین مواد اولیه یا واردات اقلام تخصصی میتواند بخشی از بازار را با افزایش قیمت یا کاهش عرضه مواجه کند.
خطر اصلی؛ کمبود نیست، جهش مقطعی قیمت است
بررسیها نشان میدهد سطح ریسک بازار در شرایط فعلی «متوسط رو به بالا» ارزیابی میشود. دلیل آن نیز روشن است: تأمین کاغذ و مواد اولیه، نرخ ارز و میزان عرضه کالاهای وارداتی، سه متغیری هستند که در صورت تغییر همزمان میتوانند بازار را در مدت کوتاهی تحت فشار قرار دهند.
از سوی دیگر، تمرکز خرید در هفتههای منتهی به بازگشایی مدارس، فشار مضاعفی بر زنجیره توزیع ایجاد میکند. اگر کالا پیش از رسیدن به اوج تقاضا تأمین و توزیع نشود، حتی در شرایطی که کمبود ساختاری وجود ندارد، احتمال کمبود مقطعی برخی اقلام و افزایش قیمت آنها بالا میرود. به همین دلیل، مسئله اصلی بازار در روزهای پیش رو صرفاً «کنترل قیمت» نیست؛ بلکه آمادگی زنجیره تأمین برای پاسخ به یک تقاضای متمرکز و کوتاهمدت است.
گره بازار فقط در فروشگاه نیست
گزارش معاونت اقتصادی اتاق اصناف ایران یک نکته سیاستی مهم را نیز برجسته میکند: برخورد با گرانفروشی در آخرین حلقه زنجیره، بهتنهایی نمیتواند ثبات پایدار ایجاد کند.
قیمت کاغذ و مقوا، نرخ ارز، تأمین مواد اولیه، هزینه حملونقل، هزینه اجاره و نگهداری فروشگاه، وضعیت واردات و ترخیص و حتی قدرت خرید خانوارها، همگی پیش از رسیدن کالا به قفسه فروشگاه بر قیمت نهایی اثر گذاشتهاند؛ بنابراین اگر افزایش قیمت ناشی از رشد هزینههای تولید و تأمین باشد، تمرکز صرف بر فروشنده نمیتواند ریشه مسئله را حل کند.
از همین منظر، گزارش بر پایش کل زنجیره از واردات مواد اولیه و تولید تا عمدهفروشی و خردهفروشی تأکید دارد؛ در کنار آن، مقابله با احتکار، گرانفروشی، فروش اجباری و عرضه کالای تقلبی نیز ضروری دانسته شده است.
نسخه پیشنهادی برای بازار؛ تأمین زودتر، خرید ارزانتر
راهکار پیشنهادی گزارش برای عبور آرام بازار از فصل بازگشایی مدارس، پیش از هر چیز بر تأمین و توزیع زودهنگام استوار است. شناسایی اقلام پرمصرف، ایجاد ذخیره مناسب برای دفتر، مداد، خودکار، پاککن و تراش و جلوگیری از تمرکز موجودی در چند عمدهفروش یا منطقه خاص، از جمله پیشنهادهای اجرایی است. در سمت تقاضا نیز گزارش، مجموعهای از سیاستهای حمایتی را پیشنهاد میکند؛ از عرضه بستههای اقتصادی در چند سطح قیمتی و تخفیف برای دانشآموزان کمبرخوردار گرفته تا امکان فروش اقساطی یا پرداخت مرحلهای و حتی اختصاص سهمیه جداگانه کالابرگ برای خانوادههای دهکهای پایین.
برگزاری نمایشگاههای عرضه مستقیم نیز یکی دیگر از ابزارهای پیشنهادی است؛ نمایشگاههایی که باید با حضور تولیدکنندگان داخلی و فروشندگان دارای مجوز، اعلام شفاف قیمت و کنترل کیفیت کالا همراه باشند تا کاهش واسطهگری واقعاً به کاهش هزینه خرید خانوادهها منجر شود.
مالیات بر ارزش افزوده؛ پیشنهاد برای بودجه ۱۴۰۶
در میان پیشنهادهای سیاستی گزارش، یک مطالبه مشخص نیز مطرح شده است: معافیت اقلام پرمصرف نوشتافزار از مالیات بر ارزش افزوده و قرار گرفتن این موضوع در لایحه بودجه سال ۱۴۰۶. معاونت اقتصادی و برنامهریزی اتاق اصناف ایران با اشاره به اهمیت بازار نوشتافزار و درآمد اندک دولت از محل مالیات بر ارزش افزوده این صنف، پیشنهاد کرده است اقلام پرمصرف نوشتافزار ذیل کالاهای فرهنگی از این مالیات معاف شوند. این پیشنهاد در شرایطی مطرح میشود که لوازمالتحریر صرفاً یک کالای مصرفی معمولی نیست و مستقیماً با دسترسی دانشآموزان به آموزش و آغاز سال تحصیلی ارتباط دارد. گزارش حتی کاهش قدرت خرید و ناتوانی برخی دانشآموزان در تهیه اقلام تحصیلی را از عوامل مؤثر بر ترک تحصیل میداند و نسبت به پیامدهای بلندمدت آن هشدار داده است.
چشمانداز مهر؛ آرامش مشروط به تأمین
برآورد معاونت اقتصادی اتاق اصناف ایران برای دو ماه پیش رو، به چند متغیر کلیدی گره خورده است: تأمین مواد اولیه، میزان واردات، ثبات نرخ ارز، قدرت خرید خانوارها، کیفیت نظارت و آمادگی شبکه توزیع. در سناریوی خوشبینانه، اگر تأمین کاغذ و مواد اولیه بدون وقفه انجام شود، کالاهای پرمصرف پیش از اوج تقاضا به بازار برسند و عرضه مستقیم و نظارت صنفی تقویت شود، بازار میتواند با آرامش نسبی مواجه و از کمبود شدید جلوگیری شود.
اما سناریوی محتمل، افزایش تدریجی قیمتها در کنار ادامه عرضه کالاهای اصلی است؛ شرایطی که در آن تقاضا بیش از پیش به سمت کالاهای اقتصادی، تولید داخل، بستههای چندقلمی و خرید مرحلهای حرکت خواهد کرد.
سناریوی بدبینانه نیز زمانی شکل میگیرد که تأمین مواد اولیه مختل شود، نرخ ارز افزایش پیدا کند، واردات و ترخیص اقلام تخصصی با تأخیر مواجه شود و عرضه کالاهای پرمصرف کاهش یابد؛ در چنین شرایطی، رشد قابل توجه قیمتها و کمبود مقطعی برخی اقلام محتمل خواهد بود و فشار اصلی بر خانوادههای کمدرآمد و دانشآموزان مناطق محروم وارد میشود.
بررسی معاونت اقتصادی و برنامهریزی اتاق اصناف ایران تأکید کرده است که پایش بازار نباید با بازگشایی مدارس متوقف شود؛ چرا که فشار بازار پس از خرید اولیه، به خریدهای تکمیلی منتقل میشود و از همین رو پایش مستمر تا پایان مهرماه ضروری است.
درنهایت، مسئله لوازمالتحریر فقط قیمت یک دفتر یا مداد نیست؛ آزمونی است برای اینکه بازار، سیاستگذار و شبکه توزیع تا چه اندازه میتوانند هزینه آغاز سال تحصیلی را برای خانوادهها قابل تحمل نگه دارند.
این خبر در وبسایت «اقتصاد آنلاین» منتشر شده و توسط سامانه خبر۳۶۰ گردآوری شده است.
پس از پایان زمان، به صفحه اصلی خبر منتقل خواهید شد.
دیدگاه کاربران